samluangclinic
16
Jul
-

-

คอลัมน์แพทย์แผนจีน • สุขภาพผู้หญิง

ประจำเดือน
หน้าต่างสุขภาพ

แพทย์แผนจีนมองว่าประจำเดือนไม่ใช่แค่รอบเดือน แต่เป็น "บานหน้าต่าง" ที่เปิดให้เห็นสมดุลของ ตับ–ม้าม–ไต และระบบเลือด–พลังข้างใน สี ปริมาณ รอบ และอาการปวด จึงเป็นสัญญาณแรก ๆ ที่ร่างกายส่งออกมา

"สุขภาพของผู้หญิงดีไม่ดี ดูได้จากความผิดปกติของประจำเดือน"
"ผู้หญิงคลอดลูกมา ๑ คน สุขภาพจะทรุดโทรมไป บางคนพอมีลูก ๒–๓ คน ก็ดูแก่ไปถนัดตา"
"เมื่อเข้าสู่วัยทองของชีวิต จะมีการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายและจิตใจอย่างมาก โดยเฉพาะในคนที่มีพื้นฐานสุขภาพไม่ดี"
ประจำเดือนหน้าต่างสุขภาพ ผู้หญิงสังเกตสัญญาณสุขภาพตนเองตามศาสตร์แพทย์แผนจีน

โรคของผู้หญิงในสายตาแพทย์แผนจีน

แพทย์แผนจีนแบ่งโรคของผู้หญิงตามพื้นฐานทางสรีระออกเป็น ๔ ประเภทใหญ่ ๆ ทั้งสี่เรื่องนี้ล้วนเกาะอยู่บนแกนเดียวกัน คือ ยินและเลือด

ประเภทที่ ๑
โรคเกี่ยวกับประจำเดือน
คือ "หน้าต่าง" ที่บทความนี้พูดถึง
ประเภทที่ ๒
โรคเกี่ยวกับการตั้งครรภ์
เช่น แพ้ท้องรุนแรง มีบุตรยาก
ประเภทที่ ๓
โรคเกี่ยวกับการคลอด
ทั้งก่อนคลอดและหลังคลอด
ประเภทที่ ๔
โรคเกี่ยวกับตกขาว
เรื่องของ "ของเหลว" ในร่างกาย
ทำไมโรคผู้หญิงจึงต่างจากผู้ชาย

ผู้หญิงเป็น ยิน ผู้ชายเป็น หยาง เลือดเป็นยิน พลังเป็นหยาง โรคของผู้หญิงจึงมักวนอยู่กับเรื่องของ ยิน เลือด และของเหลว เป็นหลัก

รอบประจำเดือนมาผิดปกติ

รอบปกติของผู้หญิงอยู่ราว ๒๘ วัน คลาดเคลื่อนก่อนหรือหลัง ๓–๔ วัน ยังถือว่าปกติ แต่ถ้ารอบนานเกิน ๓๙ วัน หรือเร็วกว่า ๒๔ วัน ถือว่ามีความผิดปกติ

เร็วกว่า ๒๔ วันถือว่าผิดปกติ๒๔–๓๙ วัน • ช่วงปกติรอบเฉลี่ย ๒๘ วัน คลาดเคลื่อน ๓–๔ วัน ยังปกติ๒๘นานเกิน ๓๙ วันถือว่าผิดปกติ

หมายเหตุ: ช่วงแรกที่เพิ่งเริ่มมีประจำเดือน รอบอาจยังไม่ตรงกำหนด ถือเป็นภาวะปกติ แต่ถ้าผ่านไปเป็นปีหรือหลายปีแล้วยังมาครั้งหนึ่งแล้วหายไปหลายเดือน จึงถือว่าผิดปกติ

กลุ่มอุดกั้น–ร้อน
(๑) รอบมาผิดปกติ จากพลังตับอุดกั้น

ที่สังเกตได้: ปริมาณน้อย สีแดงคล้ำหรือมีลิ่มเลือดเป็นก้อน ปวดท้องน้อย ปวดแน่นเต้านม อารมณ์หงุดหงิด พลุ่งพล่าน กระหายน้ำ อุจจาระแข็งแห้ง ปัสสาวะสีเหลือง ฝ้าบนลิ้นเหลือง ชีพจรเร็ว

มุมมองจีน: เกิดจากการอุดตันของพลังตับ ทำให้เลือดและพลังไหลเวียนไม่โล่ง เมื่อรักษาด้วยการบำรุงเลือด–พลัง และสลายการอุดกั้น รอบจะเข้าใกล้ปกติ สีเลือดแดงขึ้นไม่คล้ำ อาการปวดและอาการอื่นก็ดีขึ้นตาม

กลุ่มพร่อง–เย็น
(๒) รอบมาช้าผิดปกติ จากเลือดและพลังพร่อง

ที่สังเกตได้: ประจำเดือนสีดำ ปริมาณน้อย ปวดท้องน้อย ชอบความร้อน ปวดเมื่อยเอว ขาสองข้างไม่มีแรง มือเท้าเย็น สีหน้าซีด ฝ้าบนลิ้นขาว ชีพจรอ่อนเบา

มุมมองจีน: กว่าครึ่งมาจากเลือดและพลังพร่อง มีความเย็นในร่างกาย แต่ไม่ใช่การอุดกั้น การรักษาให้ยาบำรุงเลือดและพลัง ร่างกายโดยรวมจะดีขึ้น อาการของประจำเดือนก็ดีขึ้นด้วย

(๓) ประจำเดือนมามากผิดปกติ

มี ๒ แบบ — แบบแรก ปริมาณเลือดมามากตลอด แบบที่สอง ปริมาณน้อยแต่มากะปริบกะปรอยต่อเนื่อง ทำให้รอบสั้นเข้า เช่น เดือนละ ๒–๓ ครั้ง จนดูเหมือนมาไม่หยุด

(๔) ขาดประจำเดือน หรือหลายเดือนมาครั้ง

พบได้เป็นปกติในคนตั้งครรภ์ สตรีวัยหมดประจำเดือน หรือผู้ที่เคยได้รับยาฮอร์โมน/ยาคุมกำเนิดมาก่อน อีกสาเหตุหนึ่งคือสืบเนื่องจากภาวะรอบมาช้ากว่าปกติ เช่น เริ่มจาก ๒ เดือนมาครั้ง จนบางครั้งเป็น ๓ เดือนมาครั้ง

อาการปวดประจำเดือน

อาการปวดประจำเดือนเป็นผลจากการขาดเลือดที่มาหล่อเลี้ยงบริเวณอุ้งเชิงกราน มักสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนช่วงใกล้มีหรือระหว่างมีประจำเดือน แพทย์แผนจีนแบ่งอาการปวดออกเป็น ๒ แบบ โดยใช้ "สิ่งที่ทำให้อาการดีขึ้นหรือแย่ลง" เป็นตัวแยก

เทียบให้เห็นชัด(๑) ดีขึ้นเมื่อใช้ความอุ่นหรือร้อน(๒) แย่ลงเมื่อกดหรือกดทับ
ลักษณะประจำเดือนสีดำ ปริมาณน้อย มีก้อนเลือดสีม่วงคล้ำ ปริมาณน้อย มีก้อนเลือด อาการดีขึ้นหลังลิ่มเนื้อหลุดออกมา
อาการร่วมกลัวความเย็น แขนขาเย็น หนาวสั่นแน่นหน้าอก คัดเต้านม
ลิ้นและชีพจรลิ้นซีด ฝ้าขาวเคลือบเป็นมัน ชีพจรเบาลึกลิ้นสีม่วงคล้ำ มีจุดย้ำพราย ชีพจรตึง
สาเหตุตามมุมมองจีนมีการสะสมของความเย็นชื้นในร่างกายการอุดกั้นของพลังและเลือด
แนวทางที่ใช้ยากลุ่มยาที่ให้ความอบอุ่นและบำรุงเลือด–พลังยาที่เพิ่มพลัง บำรุงเลือด และสลายการอุดกั้น
(๓) หงุดหงิด เครียด ก่อนมีประจำเดือน

แม้ถือเป็นภาวะปกติของผู้หญิงใกล้มีประจำเดือน แต่ความรุนแรงของอาการยังขึ้นกับพื้นฐานของร่างกาย ซึ่งแยกได้เป็น ๒ พื้นฐาน

พื้นฐาน "พลังตับอุดกั้น"

แน่นคัดหน้าอก เจ็บหัวนม ตึงสีข้าง รู้สึกอึดอัดท้องน้อย อาจปวดศีรษะ มึนงง หงุดหงิด โมโหง่าย ตรวจพบลิ้นซีดมีฝ้าขาวบางเคลือบ ชีพจรตึง

พื้นฐาน "พลังไตหรือม้ามพร่อง"

ตาบวม แขนขาบวมช่วงใกล้มีประจำเดือน เบื่ออาหาร แน่นอึดอัดในท้อง ปวดเมื่อยเอวและหัวเข่าอ่อนล้า สีประจำเดือนเจือจาง ลิ้นบวมโตมีฝ้าขาว ชีพจรลึกเบา

พื้นที่รูปภาพ
รูปแพทย์แผนจีนกำลังจับชีพจรและตรวจลิ้นผู้ป่วยหญิง โฟกัสที่มือและข้อมือ บรรยากาศคลินิกสะอาด
alt ที่แนะนำ: "แพทย์แผนจีนตรวจชีพจรและลิ้น เพื่อแยกกลุ่มอาการประจำเดือนผิดปกติ"

มองผ่านหน้าต่างเข้าไป: ตับ ม้าม ไต

การเปลี่ยนแปลงของสรีระเป็นเพียง "เงื่อนไขที่มากระทำ" แต่ปัจจัยภายใน — ความสมดุลของปัญจธาตุและระบบเลือดลม — คือมูลฐานที่ทำให้อาการมากน้อยต่างกันในผู้หญิงแต่ละคน อวัยวะภายในสามอย่างที่แพทย์แผนจีนให้ความสำคัญที่สุดในเรื่องนี้ คือ

ตับม้ามไตสะท้อนออกมาที่หน้าต่างบานเดียวกันรอบ • ปริมาณ • สี • ลิ่มเลือด • อาการปวด • อารมณ์ก่อนมีประจำเดือน
อวัยวะหน้าที่ในสายตาแพทย์แผนจีน
๑  ตับอวัยวะสร้างเลือดและเก็บสำรองเลือด เมื่อพลังตับอุดกั้น จะสะท้อนออกมาเป็นอาการคัดแน่นเต้านม หงุดหงิด และเลือดคล้ำมีลิ่ม
๒  ม้ามดูแลระบบย่อย ดูดซึม และลำเลียงอาหาร เป็นแหล่งพื้นฐานของการสร้างเลือดและพลัง ทั้งยังช่วยพยุงเหนี่ยวรั้งให้เลือดและของเหลวไม่ถูกดึงออกจากผนังเส้นเลือดและอวัยวะต่าง ๆ
๓  ไตแหล่งเก็บพลังงานและกระจายพลังงานไปสู่ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เป็นทุนสำรองที่กำหนดว่าจะรับแรงกระแทกจากการตั้งครรภ์ คลอด และวัยทองได้แค่ไหน

นอกจากอวัยวะแล้ว ยังมีเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้องโดยตรง โดยเฉพาะ เส้นบริเวณเอว และ เส้นแนวกลางลำตัว ซึ่งช่วยให้พอคาดคะเนได้ว่าจะเกิดปัญหาอะไรตามมาเมื่อตั้งครรภ์ หลังคลอด หรือเมื่อเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน

พื้นที่รูปภาพ
รูปสมุนไพรจีนกลุ่มบำรุงเลือดและพลัง จัดวางบนถาดไม้ ถ่ายมุมบน โทนสีอบอุ่นตัดกับพื้นหลังเรียบ
alt ที่แนะนำ: "สมุนไพรจีนบำรุงเลือดและพลัง สำหรับปรับสมดุลปัญหาประจำเดือน"

ถ้าปิดหน้าต่างแทนที่จะมองเข้าไป

การแก้ปัญหาเฉพาะส่วน เช่น ใช้ยาแก้ปวดประจำเดือน หรือใช้ฮอร์โมนปรับเปลี่ยนรอบ โดยไม่แก้ไขความขัดแย้งพื้นฐานที่เป็นเหตุที่แท้จริง อาจทำให้มีอาการหรือโรคต่าง ๆ ตามมาในอนาคต บทความระบุตัวอย่างไว้ดังนี้

เนื้องอกและพังผืดของมดลูก

ถือเป็นภาวะการอุดกั้นและมีการสะสมของเสมหะและก้อนเลือด ทำให้ขัดขวางการไหลเวียนของเลือดและพลัง

ช่วงตั้งครรภ์

ภาวะแพ้ท้องรุนแรง ภาวะมีบุตรยาก และการเกิดโรคต่าง ๆ ระหว่างตั้งครรภ์

หลังคลอด

เต้านมคัดอักเสบหลังคลอด ไม่มีน้ำนม โรคอ้วนหลังคลอด และการทรุดโทรมของร่างกายหลังคลอด

แล้วแนวทางดูแลคืออะไร

การรักษาโรคที่เกี่ยวกับประจำเดือนจึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงเพื่อรักษาอาการเท่านั้น แต่ต้องรักษาความขัดแย้งพื้นฐานเพื่อป้องกันโรคในระยะยาว วิธีที่บทความกล่าวถึงมี ๕ ทางที่ใช้ร่วมกัน

สมุนไพรปรับธาตุภายในฝังเข็มบนเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้องการกินอาหารการฝึกลมปราณการนวดคลายจุด
พื้นที่รูปภาพ
รูปการฝังเข็มบริเวณหน้าท้องน้อยหรือแนวเอวของผู้ป่วยหญิง โฟกัสที่มือแพทย์ บรรยากาศนุ่มสงบ
alt ที่แนะนำ: "การฝังเข็มบนเส้นลมปราณแนวเอวและกลางลำตัว เพื่อปรับสมดุลประจำเดือน"

"การดูแลสุขภาพที่ดี สามารถนำมาประยุกต์เพื่อแก้สมดุลความผิดปกติของร่างกายได้ ประจำเดือนจึงเป็นกระจกเงาสะท้อนสุขภาพที่ดีด้วยเหตุฉะนี้แล"

ที่มาและผู้เขียน
เรียบเรียงและสรุปจากบทความ "ประจำเดือนหน้าต่างสุขภาพ"
เขียนโดย นพ.วิทวัส (ภาสกิจ) วัณนาวิบูล
คอลัมน์แพทย์แผนจีน · นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ ๒๒๘ · เมษายน ๒๕๔๑ · ไฟล์ 228-007
เผยแพร่โดยมูลนิธิหมอชาวบ้าน (doctor.or.th/article/detail/3030)
หมายเหตุ: เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไปตามทัศนะการแพทย์แผนจีน เพื่อการทำความเข้าใจร่างกายของตนเองเท่านั้น ไม่ใช่คำวินิจฉัยโรคหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล และไม่ใช้แทนการตรวจรักษาจากแพทย์ หากมีความผิดปกติของประจำเดือน ปวดรุนแรง หรือเลือดออกผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโดยตรง

บทความที่เกี่ยวข้อง

04
Jul
samluangclinic
ผลไม้ ก็มีสรรพคุณทางยา

สรรพสิ่งในโลกนั้นในยินก็มีหยางแฝงอยู่และในหยางก็มียินแฝงเร้นอยู่เช่นกัน อาหารและสมุนไพรแต่ละชนิดทางการแพทย์แผนจีนถือว่ามีทั้งส่วนที่เป็นยินและหยางผสมกันอยู่ อาหารจึงเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยส่งเสริมหรือปรับร่างกายให้สมดุล เพื่อป้องกันและรักษาโรค “แตงโม” ราชาผลไม้ในฤดูร้อน เนื้อแตงโม :

กดอ่านต่อ
18
Jun
samluangclinic
การนอนหลับ

-

กดอ่านต่อ