samluangclinic
06
Aug
samluangclinic

สรรพคุณ เห็ดหูหนูขาว-ดำ ในมุมมองแพทย์จีน

เห็ดหูหนูขาวและดำ "สุดยอดของเห็ด" ในตำราแพทย์จีน

ขาว ดำ
แพทย์แผนจีน · อาหารเป็นยา

ของถูกในครัว ที่แพทย์จีน
ยกเป็น "สุดยอดของเห็ด"

เห็ดหูหนูหาง่าย ราคาไม่แพง คนไทยคุ้นเคยดีทั้งผัด ยำ และแกงจืด แต่ในตำราแพทย์จีนกลับถูกยกให้เป็น "สุดยอดของเห็ด" เพราะสรรพคุณตรงกับโรคยอดฮิตยุคนี้พอดี

- แพทย์จีน จักษณา วัณนาวิบูล -

เห็ดหูหนูขาว · ดูแลส่วนบน เห็ดหูหนูดำ · ดูแลส่วนล่าง
สรุปสั้น ๆ
เห็ดหูหนูมีสองพี่น้อง "ขาว" กับ "ดำ" รสหวาน ฤทธิ์กลาง ๆ ทั้งคู่ช่วยเรื่องหัวใจ ความดัน ไขมัน และมะเร็ง ต่างกันตรงที่ ขาวเด่นทางปอดและสารน้ำ ส่วน ดำเด่นทางไต–ตับและเลือด

รู้จักเห็ดหูหนู — หนึ่งชื่อ สองชนิด

เห็ดหูหนูมีการบริโภคอย่างกว้างขวาง ไม่ใช่เฉพาะในอาหารจีน ปัจจุบันเป็นอาหารทั่วไปที่พบได้บ่อย เช่น ผัด เนื้อไก่ใส่ขิงใส่เห็ดหูหนู ยำเห็ดหูหนู หรือแกงจืดเห็ดหูหนู จึงเรียกได้ว่าเป็นอาหารที่คุ้นเคยสำหรับคนไทย เห็ดหูหนูที่พูดถึงกันมีอยู่ ๒ ชนิด คือ เห็ดหูหนูขาว และ เห็ดหูหนูดำ

เห็ดหูหนูขาว
เคยเป็นของหายากราคาแพง สมัยก่อนพบน้อยตามธรรมชาติ จุดเด่นคือบำรุงปอดและสารน้ำ
เห็ดหูหนูดำ
"อาหารคาวของอาหารเจ" บำรุงเลือดและพลัง จุดเด่นคือไต ตับ และการห้ามเลือด
เห็ดหูหนูขาวและเห็ดหูหนูดำ สองชนิดวางคู่กัน

เห็ดหูหนูขาว — ผู้ดูแลปอดและสารน้ำ

ที่มาและงานวิจัย

เห็ดหูหนูขาวได้รับการยกย่องว่าเป็นสุดยอดของเห็ด สมัยก่อนพบได้น้อยตามธรรมชาติ ราคาแพง เป็นอาหารบำรุงสำหรับผู้มีฐานะร่ำรวย แต่ปัจจุบันมีการเพาะเลี้ยงได้แล้ว จึงหาซื้อง่ายและราคาถูกลง ในสมัยปลายราชวงศ์ชิงที่มีการระบาดของวัณโรค ผู้ป่วยมักมีไข้หลังเที่ยงวัน ไอแห้ง ๆ และมีเสมหะปนเลือด มีการใช้เห็ดหูหนูขาวบำรุงร่างกายเสริมกับยา ช่วยให้ผลการรักษาดีขึ้น งานวิจัยสมัยใหม่พบว่ามีทั้งโปรตีน ไขมัน น้ำตาล ไฟเบอร์ กรดอะมิโน วิตามิน และสารจำเป็นต่าง ๆ รวมถึงน้ำมันยางอย่างอุดมสมบูรณ์

สรรพคุณที่สำคัญ

  • ชะลอความเสื่อมของเซลล์ และเสริมภูมิคุ้มกัน
  • ช่วยให้การไหลเวียนเลือดของหัวใจดีขึ้น (ลดภาวะหลอดเลือดหัวใจขาดเลือด/ตีบ)
  • มีฤทธิ์ต้านมะเร็ง
  • ลดอาการแทรกซ้อนภายหลังการฉายแสงรักษาโรคมะเร็ง

ในมุมมองยาจีน

ฤทธิ์กลาง (ไม่ร้อน ไม่เย็น) รสหวาน บำรุงธาตุน้ำและเส้นลมปราณปอด — สีขาวเป็นสีของปอดในศาสตร์แพทย์จีน

  • บำรุงสารน้ำของปอด และทำให้เกิดสารน้ำ
  • หยุดไอ โดยเฉพาะไอจากปอดแห้ง ไอแห้ง ๆ ที่มีเลือดปน
  • บำรุงพลัง บำรุงหัวใจ และบำรุงสมอง
  • มีฤทธิ์สงบประสาท ช่วยให้นอนหลับ

ใช้บำรุงใคร

  • ผู้สูงอายุที่ป่วยเรื้อรังจนพลังและยินพร่อง มีอาการใจสั่น นอนไม่หลับ
  • ผู้ป่วยวัณโรค ไอแห้ง ๆ หรือไอมีเสมหะปนเลือด
  • ผู้ที่ความดันเลือดสูง ไขมันในเลือดสูง หรือหลอดเลือดแดงแข็งตัว (สาเหตุสำคัญของหลอดเลือดสมองแตกหรือหลอดเลือดหัวใจตีบในเวลาต่อมา)
เห็ดหูหนูขาว แช่น้ำจนพองตัว

เห็ดหูหนูดำ — ผู้ดูแลไต ตับ และเลือด

อาหารคาวของอาหารเจ

เห็ดหูหนูดำได้ชื่อว่าเป็น "อาหารคาวของอาหารเจ" ในทางแพทย์จีนถือว่าเป็นยาบำรุงเลือดและพลัง มีส่วนประกอบคล้ายกับเห็ดหูหนูขาว ฤทธิ์กลาง (ไม่ร้อน ไม่เย็น) รสหวาน วิ่งเส้นลมปราณไต — สีดำเป็นสีของไต เป็นเห็ดที่ได้รับพลังยินสะสม จึงช่วยลดความร้อนหรือเพิ่มความเย็นให้แก่กระเพาะอาหารได้

สรรพคุณและงานวิจัย

  • ใช้กับผู้ที่ความดันสูง ไขมันสูง หลอดเลือดแดงแข็งตัว นิ่วในถุงน้ำดี นิ่วในไต วัณโรค ไอแห้ง หรืออุจจาระเป็นเลือด
  • ช่วยป้องกันมะเร็ง และลดอาการแทรกซ้อนภายหลังการฉายรังสี
  • งานวิจัยสมัยใหม่: มีน้ำมันยางธรรมชาติและใยไฟเบอร์ ช่วยระบายและขับของเสียในลำไส้
  • มีฤทธิ์ต้านการเกาะตัวของเกล็ดเลือด และช่วยลดไขมันในเลือด

ใช้ดูแลใคร

เพราะมีคุณสมบัติเย็นกว่าเห็ดหูหนูขาว จึงเหมาะกับผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคหัวใจ และมีฤทธิ์ลดความร้อนของเลือด ช่วยห้ามเลือดในภาวะเลือดร้อน

  • เลือดออกที่เกิดจากภาวะเลือดร้อน เช่น ประจำเดือนมากผิดปกติ ริดสีดวงทวาร อุจจาระหรือปัสสาวะเป็นเลือด
ข้อควรระวังเฉพาะ

ผู้ที่ภาวะร่างกายเย็นเกินไปแต่มีอาการข้างต้น ควรพิจารณาเสริมบำรุงด้านอื่นประกอบด้วย และไม่แนะนำให้กินเห็ดหูหนูในช่วงกลางคืน ซึ่งเป็นเวลาที่พลังหยางของร่างกายอ่อนลงและมีภาวะยินของธรรมชาติมาก

ขาวหรือดำ — ต่างกันตรงไหน

จุดที่เหมือนกัน
ฤทธิ์ไม่ร้อน–ไม่เย็น รสหวาน ส่วนประกอบคล้ายกัน ต้านมะเร็ง · ลดไขมัน · ลดความดัน · ลดหลอดเลือดตีบ
แล้วต่างกันตรงไหน? อยู่ที่ "ออกฤทธิ์คนละอวัยวะ"

แผนภาพ: ตำแหน่งที่เห็ดหูหนูแต่ละชนิดออกฤทธิ์ในร่างกาย

ปอด ไต · ตับ
เห็ดหูหนูขาว → ส่วนบน: ดูแล ปอด และ กระเพาะอาหาร
เห็ดหูหนูดำ → ส่วนล่าง: ดูแล ไต และ ตับ
หัวข้อ เห็ดหูหนูขาว เห็ดหูหนูดำ
เส้นลมปราณ ปอด ไต
บำรุง พลังยินของปอด พลังเลือด–ยินของไต (บำรุงสมอง)
จุดเด่น วัณโรคปอด · ไอแห้ง · ไอมีเลือดปน (ปอดแห้งขาดสารยินหล่อเลี้ยง) · เลือดกำเดาออก · คอแห้ง · เบื่ออาหารจากกระเพาะแห้ง เลือดออกจากภาวะเลือดร้อน โดยเฉพาะอุจจาระ/ปัสสาวะเป็นเลือด · ประจำเดือนมากผิดปกติ · ริดสีดวงทวาร · โรคบิด
สรุปให้จำง่าย — คุณสมบัติของทั้งสองคล้ายกัน แต่ เห็ดหูหนูขาวออกฤทธิ์ที่ปอดและกระเพาะอาหาร ส่วน เห็ดหูหนูดำออกฤทธิ์ที่ไตและตับ
เมนูอาหารจากเห็ดหูหนู เพื่อสุขภาพ

ทำไมจึงเป็นสุดยอดของเห็ด และข้อควรระวัง

ทำไมจึงเป็น "สุดยอดของเห็ด"

เห็ดหูหนูเป็นอาหารสุขภาพราคาถูกที่หาซื้อง่าย ได้ชื่อว่าเป็นสุดยอดของเห็ดเพราะสรรพคุณสอดคล้องกับโรคยอดฮิตในปัจจุบัน ทั้งโรคหัวใจ มะเร็ง ความดันเลือดสูง ไขมันในเลือด และภาวะหลอดเลือดแข็งตัว ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของอัมพฤกษ์และอัมพาต

ข้อควรระวัง

อาหารกลุ่มนี้มีลักษณะทำให้เกิดความชุ่มชื้นและความเย็น ผู้ที่ระบบย่อยอาหารไม่ดี หรือมีภาวะร่างกายค่อนไปทางเย็นมาก ๆ ควรมีอาหารหรือสมุนไพรที่มีฤทธิ์ร้อนประกอบด้วย และไม่ควรกินมากในช่วงกลางคืน การกินในช่วงกลางวันน่าจะเหมาะสมกว่า

หลักการแพทย์จีนเน้นความ "พอเหมาะ" ของอาหาร โดยพิจารณา ๔ สิ่งประกอบกัน

องค์ประกอบของอาหาร
เงื่อนไขของบุคคล
เงื่อนไขของเวลา
ภูมิประเทศ (สถานที่)

เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพที่เป็นจริงของแต่ละคน

ตำรับอาหารเห็ดหูหนู เห็ดหูหนูขาวตุ๋นน้ำตาลกรวด

ตำรับอาหารอย่างง่าย สามตำรับ

ลองทำง่าย ๆ ที่บ้าน — แตะที่แต่ละตำรับเพื่อดูวิธีทำและสรรพคุณ

๑. เห็ดหูหนูขาวตุ๋นน้ำตาลกรวด แตะดู
ใช้เห็ดหูหนูขาว ๑ ช่อ แช่น้ำจนพองตัว ล้างให้สะอาด เติมน้ำตาลกรวดพอประมาณ แล้วตุ๋นรวมกันด้วยไฟอ่อน ๆ ประมาณ ๑ ชั่วโมง
สรรพคุณ: วัณโรค ความดันเลือดสูง ไขมันในเลือดสูง หลอดเลือดแข็งตัว และบำรุงผิวพรรณให้ชุ่มชื้นสวยงาม
๒. โจ๊กเห็ดหูหนูดำ แตะดู
เห็ดหูหนูดำ ๑๐ กรัม แช่น้ำจนพอง ล้างให้สะอาด ใส่พุทราแดง ๕ ผล และข้าวสาร ๑ ช้อนโต๊ะ ต้มพร้อมกันในหม้อจนละเอียด แล้วค่อยเติมน้ำตาลกรวดพอประมาณ
สรรพคุณ: แก้เลือดจาง อ่อนเพลีย ไอเป็นเลือด หอบหืด และช่วยขับนิ่วในถุงน้ำดีและนิ่วในทางเดินปัสสาวะ
๓. ซุปเห็ดหูหนูขาว แตะดู
ใช้เห็ดหูหนูขาว ๑ ช่อ แช่น้ำจนพอง ล้างให้สะอาด ใส่เนื้อหมู ๒๐๐ กรัม และขิงสด ๓ แผ่น ต้มรวมกันจนสุกดี แล้วเติมเกลือเล็กน้อยเพื่อปรับรสชาติ
สรรพคุณ: บำรุงเลือดและพลังที่พร่อง เวียนศีรษะ หอบหืด อ่อนเพลีย เป็นอาหารบำรุงฟื้นฟูสุขภาพที่ดีอีกตำรับหนึ่ง
FAQ

คำถามที่คนสงสัยบ่อยเกี่ยวกับเห็ดหูหนู

โดย แพทย์แผนจีน จักษณา วัณนาวิบูล 

เห็ดหูหนูขาวกับเห็ดหูหนูดำ กินต่างกันไหม หรือสลับกันได้?

กินได้ทั้งคู่แต่ออกฤทธิ์คนละอวัยวะ เห็ดหูหนูขาวเส้นลมปราณเด่นที่ปอด จึงเหมาะกับอาการไอแห้ง คอแห้ง หรือปอดขาดสารยินหล่อเลี้ยง ส่วนเห็ดหูหนูดำเส้นลมปราณเด่นที่ไต เหมาะกับการบำรุงเลือด บำรุงไต และห้ามเลือดจากภาวะเลือดร้อน ทั้งสองชนิดมีคุณสมบัติร่วม คือ ฤทธิ์กลาง รสหวาน ต้านมะเร็ง ลดไขมัน และลดความดันเหมือนกัน สลับกินได้ตามอาการที่ต้องการดูแล

ทำไมถึงไม่ควรกินเห็ดหูหนูตอนกลางคืน?

ตามหลักแพทย์จีน กลางคืนเป็นเวลาที่พลังหยางของร่างกายอ่อนลงและธรรมชาติอยู่ในภาวะยินมาก เห็ดหูหนูมีลักษณะทำให้เกิดความชุ่มชื้นและความเย็น การกินในช่วงนี้จึงเพิ่มยินซ้อนยิน อาจทำให้ระบบย่อยอาหารทำงานหนักขึ้นโดยไม่จำเป็น แนะนำให้กินช่วงกลางวันซึ่งพลังหยางของร่างกายยังแข็งแกร่ง

คนท้องหรือผู้สูงอายุกินเห็ดหูหนูได้ไหม?

บทความต้นฉบับระบุว่าผู้สูงอายุที่ป่วยเรื้อรังจนพลังและยินพร่อง มีอาการใจสั่นหรือนอนไม่หลับ เป็นกลุ่มที่เห็ดหูหนูขาวเหมาะมาก และเห็ดหูหนูดำก็เหมาะกับผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคหัวใจเพราะมีฤทธิ์เย็นกว่า อย่างไรก็ดี ผู้ที่ระบบย่อยอาหารไม่ดีหรือร่างกายเย็นมากควรมีอาหารหรือสมุนไพรรสร้อนประกอบด้วย บทความไม่ได้กล่าวถึงหญิงตั้งครรภ์โดยตรง

เห็ดหูหนูดำช่วยเรื่องไขมันและเกล็ดเลือดได้จริงไหม?

งานวิจัยสมัยใหม่ที่อ้างในบทความพบว่าเห็ดหูหนูดำมีฤทธิ์ต้านการเกาะตัวของเกล็ดเลือดและช่วยลดไขมันในเลือด นอกจากนี้ยังมีน้ำมันยางธรรมชาติและใยไฟเบอร์ที่ช่วยระบายและขับของเสียในลำไส้ จึงมีประโยชน์กับผู้ที่ความดันสูง ไขมันสูง และหลอดเลือดแดงแข็งตัว ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง

ตุ๋นหรือต้ม แบบไหนดีกว่าสำหรับเห็ดหูหนูขาว?

บทความแนะนำสองวิธีสำหรับเห็ดหูหนูขาว คือตุ๋นกับน้ำตาลกรวดด้วยไฟอ่อนประมาณหนึ่งชั่วโมง ซึ่งช่วยเรื่องวัณโรค ความดัน ไขมัน หลอดเลือดแข็งตัว และบำรุงผิว กับต้มเป็นซุปร่วมกับเนื้อหมูและขิงสด ซึ่งช่วยบำรุงเลือดและพลังที่พร่อง บรรเทาเวียนศีรษะและหอบหืด ทั้งสองวิธีต้องแช่เห็ดให้พองตัวและล้างให้สะอาดก่อนเสมอ

ประจำเดือนมามากผิดปกติกินเห็ดหูหนูได้ไหม?

บทความระบุว่าเห็ดหูหนูดำมีฤทธิ์ลดความร้อนของเลือดและช่วยห้ามเลือดในภาวะเลือดร้อน โดยตัวอย่างที่กล่าวถึงโดยตรงคือประจำเดือนมากผิดปกติจากภาวะเลือดร้อน ริดสีดวงทวาร และปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด อย่างไรก็ดี บทความเน้นว่าผู้ที่ร่างกายเย็นเกินไปควรพิจารณาเสริมการบำรุงด้านอื่นประกอบด้วย เพราะเห็ดหูหนูดำมีฤทธิ์เย็นกว่าเห็ดหูหนูขาว

เห็ดหูหนูขาวเคยแพงมากแล้วทำไมตอนนี้ถึงถูกลง?

บทความอธิบายว่าสมัยก่อนเห็ดหูหนูขาวพบได้น้อยตามธรรมชาติ จึงราคาแพงและเป็นอาหารบำรุงสำหรับผู้มีฐานะร่ำรวย ปัจจุบันมีการเพาะเลี้ยงได้แล้วจึงหาซื้อง่ายและราคาถูกลง ทำให้สรรพคุณที่เคยเข้าถึงได้ยากกลายเป็นอาหารสุขภาพราคาถูกที่ทุกคนหาซื้อได้ในชีวิตประจำวัน
หมายเหตุ
เนื้อหาในหน้านี้รวบรวมและเรียบเรียง เพื่อการศึกษาและเผยแพร่ความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนปรับเปลี่ยนการรับประทานอาหาร

บทความที่เกี่ยวข้อง

23
Jul
samluangclinic
ชะเอมเทศ (กันเฉ่า) สรรพคุณและข้อควรระวัง | สามหลวงคลินิก

ชะเอมเทศ หรือ กันเฉ่า (甘草) สมุนไพรจีนรสหวานที่ใช้บ่อยที่สุดในตำรับยาจีน รู้จักสรรพคุณ ข้อควรระวัง และตำรับใช้เองที่บ้าน พร้อมตำนานหญ้าแห้งรสหวาน โดย นพ.ภาสกิจ วัณนาวิบูล สามหลวงคลินิก

กดอ่านต่อ
24
Jul
samluangclinic
ดูแลสุขภาพหน้าฝนด้วยแพทย์แผนจีน | สามหลวงคลินิก

-

กดอ่านต่อ
21
Jul
samluangclinic
หยิน–หยาง (Yin-Yang) คืออะไร? รากฐานทฤษฎีการแพทย์แผนจีน | สามหลวงคลินิก

หยิน–หยาง (Yin-Yang) คือรากฐานของการแพทย์แผนจีนทั้งศาสตร์ ตั้งแต่สรีรวิทยา พยาธิวิทยา ไปจนถึงการวินิจฉัย เรียนรู้ประวัติ ความหมาย วัฏจักร และสี่ความสัมพันธ์หยิน–หยางในบทความวิชาการฉบับภาษาไทยที่อ่านเข้าใจง่าย

กดอ่านต่อ