ชะเอมเทศ หรือ กันเฉ่า (甘草) สมุนไพรจีนรสหวานที่ใช้บ่อยที่สุดในตำรับยาจีน รู้จักสรรพคุณ ข้อควรระวัง และตำรับใช้เองที่บ้าน พร้อมตำนานหญ้าแห้งรสหวาน โดย นพ.ภาสกิจ วัณนาวิบูล สามหลวงคลินิก
ยาสมุนไพรจีนแม้แต่ละตัวจะมีสรรพคุณโดดเด่นในตัวเอง แต่ในทางคลินิก เวลานำไปรักษาผู้ป่วยมักต้องนำยาหลายตัวมาประกอบกันเป็น “ตำรับยา” เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา ลดผลข้างเคียงของการใช้ยาเดี่ยว ๆ ในปริมาณมาก และรักษาโรคได้กว้างขวางขึ้น
การเปิดตำรับยาแต่ละครั้ง แพทย์จีนจะใช้หลักการบริหารยาเป็น 4 บทบาท คือ ยาหลัก ยารอง ยาช่วย และยาประสาน (君臣佐使) โดยชะเอมคือยาประสานที่พบบ่อยที่สุดตัวหนึ่ง
มีบันทึกการใช้ชะเอมในทางการแพทย์จีนตั้งแต่สมัยราว 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช และมีเรื่องเล่าถึงที่มาของสมุนไพรชนิดนี้ว่า
นานมาแล้ว ในหมู่บ้านชนบทแห่งหนึ่ง มีชายผู้ใช้สมุนไพรรักษาโรคให้คนในหมู่บ้าน ครั้งหนึ่งเขาต้องเดินทางไปรักษาผู้ป่วยต่างถิ่นนานหลายวัน ระหว่างนั้นมีผู้ป่วยจำนวนมากมารอรับการรักษาอยู่ที่บ้าน ยาที่เตรียมไว้ก็ดูเหมือนจะไม่พอ สร้างความกังวลใจแก่ภรรยาผู้รับหน้าเสื่ออยู่เป็นอย่างยิ่ง
เธอจึงคิดหาทางออกด้วยตนเอง เมื่อเหลือบไปเห็นหญ้าแห้งชนิดหนึ่งที่วางเป็นมัด ๆ อยู่ในครัว ลองหยิบขึ้นมาเคี้ยวชิมดู รู้สึกว่ามีรสหวานชุ่มคอ จึงหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ ห่อกระดาษแจกจ่ายให้ผู้ป่วย พร้อมแจ้งว่า “นี่เป็นยาสมุนไพรที่คุณผู้ชายเจียดไว้ ให้เอากลับบ้านไปต้มน้ำดื่ม”
หลายวันต่อมา ผู้ป่วยหลายคนกลับมาแสดงความขอบคุณที่ยานั้นรักษาพวกเขาจนหายป่วย ชายผู้นั้นตกใจจึงสอบถามภรรยา ปรากฏว่าอาการที่หายล้วนเป็นเรื่องเจ็บคอ อักเสบ บวม และปวดบวมอักเสบจากพิษ (เชื้อโรค) — ตรงกับสรรพคุณของหญ้าแห้งชนิดนั้นพอดิบพอดี
คำว่า กันเฉ่า (干草) แปลว่า “หญ้าแห้ง” แต่เพราะหญ้าชนิดนี้มีรสหวานเวลาเคี้ยวหรืออม เขาจึงเรียกมันว่า กันเฉ่า (甘草) ซึ่งออกเสียงเหมือนกัน แต่แปลว่า “หญ้าที่มีรสหวาน” (ไม่ใช่สมุนไพรหญ้าหวาน)
ตำรับที่กล่าวมาหาซื้อได้ง่าย ๆ มีลักษณะเป็นอาหารในชีวิตประจำวัน มีปัญหาเล็กน้อยลองดูแลสุขภาพด้วยตนเอง ง่ายแบบนี้ ใคร ๆ ก็ทำได้ครับ
เห็ดหูหนูขาวและดำ
รู้จัก 9 ท่าบริหารร่างกาย 1 นาทีก่อนลุกจากที่นอน ตามแนวทางแพทย์แผนจีน ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด เหมาะสำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพหัวใจและหลอดเลือดในชีวิตประจำวัน
เจาะลึก